املا و تلفظ واژگان موجب پديد آمدن رابطه های معنايی گوناگونی بين واژه ها می شود. گاهی مجموعه ای از معانی زير صورت زبانی ای با املا و تلفظ يكسان قرار می گيرند و گاهی امکان دارد صورت زبانی ، يعنی تلفظ و /یا املا ، يكی باشد ، امّا معانی گوناگونی برساند. گاهی برقراری تمايز بين اين مفاهيم و مصداقهای آن سخت می شود و بنابراين ،نيازمند دقت و توجّه بيشتری است .

چند معنايي

 واژۀ واحدی دارای املا و تلفظ يكسان را كه دارای چند معنی متفاوت باشد واژۀ چند معنا می گویند و رابطهء اين معانی گوناگون باهم چند معنايی ناميده می شود.

شير

حيوان درنده

مايع حاصل از پستانداران مؤنثی كه نوزاد دارند

        وسيلهء قطع و وصل جريان مايعات و گازها   

        شجاع

متضاد «خط» در شير خط انداختن

        موفق و پيروز (شيری یا روباه)

باز 

پرنده

گشاده ، متضادِ «بسته»

        جدا   

روشن، صفت رنگ : آبی باز

        پيشوند فعلی= دوباره، از سر نو، باز آمدن ، بازگشايی

وند واره: بند باز، آب باز ، بورس باز

 

مثالهاي ديگر : شانه، دار، شور، زنگ ، داد، جنبه ، پروانه

تشابه

واژه هايی كه در صورت، يعنی از نظر تلفظ یا از نظر املا، يكسان هستند ، اما معانی متفاوتی دارند واژه های متشابه ناميده می شوند و رابطهء آنها تشابه خوانده می شود. واژه های متشابه بر دو نوعند:

واژه های هَماوا (homophone) دو یا چند واژه ای است كه از نظر تلفظ يكسان است اما املای متفاوت و معنی متفاوت دارند مانند غَذا، قَضا، غَزا/ qazā/؛ خوار، خار/xār/؛اَرز، عَرض /arz/ ؛ صواب، ثواب/savāb/.

مثالهای ديگر: بحر، بهر؛ تعويض،تعويذ؛ حيات ، حياط؛ عاجل، آجل؛ متبوع، مطبوع؛ هليم، حليم؛

واژه هاي همنويسه(homograph ): دو یا چند واژه زمانی همنويسه ناميده می شوند كه در صورت نوشتاری همشكل باشند يعنی املای يكسان داشته باشند، اما معانی و تلفظ آنها متفاوت باشد مانند كرم/karam/،/korom/ ،/kerem/ و /kerm/ ؛گرد/gord/ ،/gerd/ ؛ عقاب/oqāb/، /eqāb/ ؛ جور/jur/ ،/ jowr/ ؛ ملك/molk/ ، /malak/ ، /malek/

ارتباط بين اين مفاهيم پيچيده است و به همين دليل اشاره كرديم كه  در برقراری تمايز بين آنها بايد دقت كرد. واژهء گل/gol/ خود به تنهايی چند معناست، اما اگر آن را با /gel/ مقايسه كنيم ، رابطهء موجود ميان آنها همنويسگی خواهدبود . مهر/mehr/ يعني(1)محبّت و دوستي و (2) هفتمين ماه سال شمسی ./mehr/ ،/mohr/ و/mahr/ (= مهريه) كه املا يكسانی دارند همنويسه اند، گر چه امروزه بسياری از مردم اين آخری را با كسره تلفظ می كنند.

تشديد يعني دو صامت يكسان در واژه. در خط فارسی معمولاً نشانهء تشديد كمتر در خط نشان داده می شود. بنابراين می توان واژه هايی مانند /kare/ و/korre/ را كه به شكل كره نوشته می شود همنويسه دانست .

اولی :/avalli/ ،/owlā/

جو: /javv/ ، /jow/ ، /ju/

ديار: /dayyār/ ، /diyār/

سر: /serr/ ،/sar/ ،/sor/ ،/ser/