معیارهای نقد و بررسی فرهنگها؛ ضرورتی فراموش‌شده

مقدمه: نقد فرهنگها در ایران معمولاً کوتاه‌اند، به تمام جوانب نمی‌پردازند، عمدتاً کلیات را مطرح می‌کنند، و با کلی‌گوییِ تأییدیِ مطلق یا سلبیِ صِرف سروکار دارند. برخی مقاله‌هايي كه «نقد فرهنگ» نامیده می‌شود در واقع معرفی غیرانتقادی اثر است. در مطبوعات ما کمتر نقد جامعی می‌توان پیدا کرد که هم اثری را به گونه‌ای جامع معرفی کرده و هم راهنما و راهگشای دیگران در نوشتن نقد و بررسی باشد. در منابع فارسی هنوز چهارچوب نظام‌مندی دربارة طرح‌ریزی معیارهای ارزیابی کتابهای مرجع مطرح نشده است. در دیار فرنگ حتی کتابهایی با عنوان راهنمای خرید فرهنگ و دانشنامه نوشته می‌شود. یکی از جنبه‌های فرهنگ‌نگاریِ علمی نقد و بررسی اصولی و نظام‌مند فرهنگهاست. نقد و بررسی فرهنگها باید مبنای منسجمی داشته و از معیارهای کاربردی و قابل‌اطلاق در مورد بسیاری از آنها برخوردار باشد تا هم منتقد بتواند اثری را به گونه‌ای شایسته و درخور تحلیل کند و هم یاریگر دیگران در نقد و بررسی فرهنگ باشد. چاپ شماری از فرهنگها نقد و معرفی‌ای در نشریات علمی و مطبوعات عمومی در پی دارد. اما در آنها بیشتر سلیقة شخصی و حبّ و بغض حاکم است تا رعایت چهارچوب علمی. بنابراین، تدوین معیارهایی منسجم و دقیق برای این کار لازم است. از سویی، نقد اصولی نیازمند وجود نظریة فرهنگ‌نگاری است و محتاجِ شناختی از رده‌شناسی و طبقه‌بندی فرهنگها. در این مقاله به شیوه‌های نقد و بررسی فرهنگها و ملاکهای آن می‌پردازیم.

ادامه نوشته

دوبیتی

دوبیتی دشستانی

خبر اومد که دشتستون بهاره

زمین ازخونِ احمد لاله زاره

خبر ور مادرِ پیرش رسونید      

که احمد یک تن و دشمن هزاره

مرثیه ای برای احمد دشتستانی که در حمله ی انگلیسی ها به بوشهر در زمان ناصرالدین شاه کشته شد.

(هفت صد ترانه، گردآورنده حسین کوهی کرمانی. تهران: انتشارات ابن سینا، 1347)

روی خوش و آواز خوش

روی خوش و آواز خوش، هر یک لذتی

بنگر که لذت چون بود محبوب خوش آواز را

                    سعدی

جند شعر از رسول ادهمی

تنهایی

مش یداله قبل از این که از تنهایی دق کند

سنگ قبرش را خودش سفارش داد:

لعنت به پدر و مادر کسی که در این مکان اشک بریزد

ادامه نوشته

مصاحبه خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)-منطقه مرکزی با من

استاد ترجمه و زبان‌‌شناسی دانشگاه آزاد اراک:
تعامل هرچه بیشتر نظریه پردازان و مترجمان ضروری است
وقتی استادی خودش نمی‌داند که ترجمه چیست، چطور می‌تواند آموزش دهد

علمی و آموزشی 15/4/1390 13:11:33904-1787-5 كد خبر



استاد ترجمه و زبان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی اراک گفت: تقویت و پاسداشت زبان فارسی که یکی از ارکان هویت ملی ماست بسیار ارزشمند است.



حسن هاشمی میناباد در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)- منطقه مرکزی، اظهار کرد‌: ترجمه به هدف و مخاطب ما بستگی دارد، ابتدا باید ببینیم که می‌خواهیم چه کاری را برای چه کسی انجام دهیم و آن گاه به تعریف ترجمه بپردازیم. به طور کلی، ترجمه انتقال پیامی ست از یک زبان به زبانی دیگر. معنا و پیام در اولویت قرار دارد. صورت و ساختارهای دستوری به خدمت گرفته می‌شوند تا این پیام به مخاطب مورد نظر انتقال داده شود. گاهی صورت یا سبک هم در ترجمه مطرح می‌شود، بویژه در ترجمه ادبی و شعر. در این جا در کنار انتقال پیام باید به نحوی سبک برابر یا متناظر را به زبان مقصد منتقل کرد. حتی گاهی نقش و کارکرد(function) در ترجمه اهمیت می یابد. به عبارت دیگر، متن اصلی چه کارکردی در زبان مبدا دارد و ما چگونه باید آن نقش را به زبان مقصد برگردانیم.

ادامه نوشته

Lexicography, terminography, terminology

اصطلاح شناسی، اصطلاح نگاری، فرهنگ نگاری

Terminology یعنی دانش اصطلاح شناسی، نظام اصطلاح شناسی و نیز فرهنگ اصطلاحات. این اصطلاح را ووستر(wuster) در دهه ی 1920 وضع کرد. بسیاری از فرهنگ نویسان و اصطلاح شناسان از معنای سوم آن (فرهنگ اصطلاحات ، واژه نامه ی اصطلاحات) غافل مانده اند. Terminography که بعد از 1975 در استاندارد اصطلاح شناسی ایزو 1087 مطرح شد یعنی آن بخش از اصطلاح شناسی که به تدوین و تألیف فرهنگ های اصطلاح شناختی می پردازد. من معادل «اصطلاح نگاری» را برای آن وضع کرده ام. نظر شما چیست؟

ادامه نوشته

یارِ ترسنده

آمد برِ من.

که؟

یار.

کِی؟

وقتِ سحر.

ترسنده ز که؟

ز خصم.

خصمش که؟

پدر.

دادمش دو بوسه.

بر کجا؟

بر لب بر.

لب بُد؟

نه!

چه بُد؟

عقیق.

چون بُد؟

چو شکر.                     

           منسوب به عنصری

دیوِ دروغ

در آیین زرتشتی، دروغ یا دروج ماده دیوی است که اهریمن برای رواج ناراستی و فریب آفرید. او بدترین دیوی است که انسان را گرفتار چنگال خویش می کند.

فاجعه ی ترجمه(2)

اگر یک واژه ی ژاپنی درست ترجمه می شد، فاجعه ی فرود بمب اتمی بر سر هیروشیما و ناکازاکی شاید اتّفاق نمی افتاد. این واژه «موکوساتسو»(mokusatsu) بود به معنی «نادیده گرفتن»، «نظری نداشتن» یا «از اظهار نظر خودداری کردن».  امریکا قبل از انداختن نخستین بمب اتمی، به ژاپن اخطار داد که سلاح جدیدی دارد و به منظور جلوگیری از خرابی و انهدام گسترده ی شهرهای ژاپن، فرصت تسلیم را به ژاپن داد. دولت ژاپن اعلام کردکه به دنبال جلسه ی هیئت وزیران خود سیاست موکوساتسو را در پیش گرفته است. این واژه در انگلیسی به ignore (نادیده گرفتن) ترجمه شد و امریکا هیروشیما و ناکازاکی را بمباران اتمی کرد.

شب چله و کتاب خوانی

در بسیاری از نقاط ایران، از جمله گلپایگان ، کتاب خوانی یکی از مراسم شب چله بوده است. خواندن شاهنامه، گلستان و کتاب های داستانی مانند سمک عیار و امیرارسلان نامدار در این شب مرسوم بوده . خانواده ها دور هم جمع می شدند و یک نفر برای آن ها کتاب می خواند. خواندن امیرارسلان نامدار تا آخرین شب های اسفند پایان می یافت. هر شب در پایان کتاب خوانی ، خواننده ی به نشانه ی اتمام شب نشینی می گفت:

هر نیکی و بدی که در کتاب است    

بر هم زنید که وقتِ خواب است